Een optieverklaring is een formulier waarop u verklaart dat u het Nederlanderschap wilt (terug-)krijgen. De optieverklaring moet vervolgens worden bevestigd door de Nederlandse ambassade of het consulaat-generaal (CG).

Een optieverklaring kan in het buitenland alleen worden afgelegd door sommige oud-Nederlanders en door de wettelijke vertegenwoordigers van minderjarige buitenlandse kinderen die:
- door een Nederlander zijn erkend tussen 1 april 2003 en 1 maart 2009 en ten tijde van de erkenning nog geen zeven jaar oud waren;
- door een Nederlander zijn erkend tussen 1 april 2003 en 1 maart 2009 op de leeftijd van zeven jaar of ouder en die dna-bewijs van biologisch vaderschap van de erkenner over kunnen leggen;
- door een Nederlander zijn erkend en een onafgebroken periode van drie jaar aantoonbaar zijn verzorgd en opgevoed door hun Nederlandse erkenner, direct voorafgaand aan de optieverklaring.

Als u van de optieregeling gebruik wilt maken, moet u bij de Nederlandse ambassade of CG in het land waar u woont een verklaring invullen. U moet zelf bij de Nederlandse ambassade of CG langskomen en u moet originele en gelegaliseerde documenten (in ieder geval uw geboorteakte) overleggen. Het is aan te bevelen van te voren contact op te nemen met de Nederlandse ambassade of CG, zodat u advies kunt krijgen over welke documenten nog meer vereist zijn. Uw kennis van de Nederlandse taal wordt niet getoetst.

Als alles in orde is, geeft de ambassadeur of consul-generaal tijdens de zogenaamde ‘naturalisatieceremonie’ een bevestiging van het verkrijgen van het Nederlanderschap af. De datum van de bevestigingsbrief is de datum waarop u (wederom) Nederlander bent.

U hoeft van de Nederlandse overheid geen afstand te doen van uw huidige nationaliteit bij een optieverklaring. Ga wel na of u uw huidige nationaliteit kunt behouden als u weer Nederlander wordt! Bij dubbele nationaliteiten zijn twee landen gemoeid, dus ook twee wetssystemen. Ga dus na wat de nationaliteitswet van het land van uw huidige nationaliteit hierover zegt.
De optieverklaring kost per 1 januari 2009 144 euro.